คุณรู้จักแบตเตอรี่ 18650 ดีแค่ไหน ?

   แบตเตอรี่ 18650 คือ แบตเตอรี่ลิเธียมไอออน (Lithium-ion) ชนิดชาร์จซ้ำได้ที่มีรูปทรงทรงกระบอก ซึ่งถือเป็น "มาตรฐาน" ที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในโลกของอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และอุตสาหกรรมพลังงานสะอาดในปัจจุบัน มาทำความรู้จัก 18650 กันให้มากขึ้น เพื่อใช้งานอย่างถูกต้องและปลอดภัยกันเลยครับ

Ø  ที่มาของชื่อ "18650"

รหัสตัวเลข 5 หลักนี้ไม่ใช่เลขรุ่นแบบสุ่ม แต่เป็นตัวเลขที่บอก ขนาดทางกายภาพ ของแบตเตอรี่ ดังนี้ครับ:

·       18: หมายถึง เส้นผ่านศูนย์กลาง 18 มิลลิเมตร

·       65: หมายถึง ความยาว (ความสูง) 65 มิลลิเมตร

·       0: หมายถึง รูปทรง ทรงกระบอก (Cylindrical)

เมื่อเทียบกับถ่าน AA ที่เราคุ้นเคย 18650 จะมีขนาดใหญ่กว่าทั้งความโตและความยาว และมีแรงดันไฟฟ้าที่สูงกว่ามาก (AA มีแรงดัน 1.2V-1.5V ในขณะที่ 18650 มีแรงดัน 3.6V-3.7V)

Ø  คุณสมบัติทางเทคนิคที่สำคัญ

• แรงดันไฟฟ้า (Voltage):
• แรงดันปกติ (Nominal Voltage): 3.6V ถึง 3.7V
• ชาร์จเต็ม (Full Charge): 4.2V
• แรงดันต่ำสุดที่ควรหยุดใช้ (Cut-off): ประมาณ 2.5V - 3.0V (หากต่ำกว่านี้เซลล์อาจเสียหาย)
• ความจุ (Capacity):  โดยทั่วไปจะอยู่ที่ 1,200mAh ถึง 3,500mAh 

            หมายเหตุ: แบตเตอรี่ที่ระบุความจุเกิน 4,000-9,000 mAh มักจะเป็นการระบุเกินจริง (Fake Capacity) 

• อายุการใช้งาน: สามารถชาร์จซ้ำได้ประมาณ 300 - 1,000 รอบ ขึ้นอยู่กับคุณภาพและการใช้งาน

Ø  โครงสร้างและการใช้งาน

ภายในแบตเตอรี่ 18650 ประกอบด้วยแผ่นขั้วบวก ขั้วลบ และแผ่นกั้นที่ม้วนซ้อนกันเหมือนแยมโรลแช่ในสารละลายอิเล็กโทรไลต์

Ø  อุปกรณ์ที่นิยมใช้ 18650:

1. อุปกรณ์พกพา: ไฟฉายแรงสูง, พัดลมมือถือ, พาวเวอร์แบงค์
2. เครื่องมือไฟฟ้า: สว่านไร้สาย, เลื่อยไฟฟ้า (มักใช้หลายก้อนรวมกันเป็น Battery Pack)
3. ยานพาหนะไฟฟ้า: รถจักรยานไฟฟ้า, สกู๊ตเตอร์, และแม้แต่รถยนต์ Tesla รุ่นก่อน ๆ ก็ใช้เซลล์ 18650 นับพันก้อนต่อกัน
4. คอมพิวเตอร์: แบตเตอรี่โน้ตบุ๊กรุ่นเก่าเกือบทุกรุ่นจะไส้ในเป็นถ่าน 18650

Ø  ทำไมถึงได้รับความนิยม?

• ความหนาแน่นพลังงานสูง: ให้พลังงานได้มากในขนาดที่กะทัดรัดและน้ำหนักเบา
• ราคาประหยัด: เนื่องจากการผลิตในระดับอุตสาหกรรมจำนวนมหาศาล ทำให้ราคาต่อหน่วยถูกลง
• ความเสถียร: เป็นเทคโนโลยีที่พัฒนามานานจนมีความปลอดภัยและความเชื่อถือได้สูง (หากเลือกใช้ยี่ห้อที่ได้มาตรฐาน)

Ø  น้ำหนักของแบตเตอรี่ 18650

 สาเหตุหลักที่ทำให้น้ำหนักแตกต่างกัน

1. องค์ประกอบทางเคมีและปริมาณวัสดุภายใน (ความจุ)

·       แบตเตอรี่คุณภาพสูง (ความจุสูง): มักจะใช้ วัสดุขั้วไฟฟ้า (Cathode และ Anode) ที่มีคุณภาพดีกว่า มีความบริสุทธิ์สูงกว่า และมี ปริมาณ ของวัสดุที่ช่วยเก็บประจุ (เช่น ลิเธียมโลหะออกไซด์) ที่มากกว่า ซึ่งส่งผลให้แบตเตอรี่มี ความจุ (mAh) ที่สูงกว่าตามที่ระบุจริง วัสดุเหล่านี้มักจะทำให้แบตเตอรี่มี น้ำหนักที่หนักกว่า (น้ำหนักมาตรฐานของเซลล์ 18650 คุณภาพดีมักจะอยู่ที่ประมาณ 45 กรัม หรือมากกว่า)

·       แบตเตอรี่คุณภาพต่ำ/ของปลอม (ความจุต่ำ): แบตเตอรี่เหล่านี้มักจะใช้ วัสดุภายในที่มีคุณภาพต่ำกว่า หรือมี ปริมาณของวัสดุขั้วไฟฟ้าที่น้อยกว่า (เช่น อาจมีแกนกลางที่ไม่ได้ถูกบรรจุเต็มที่) เพื่อลดต้นทุน ทำให้ความจุที่แท้จริงต่ำกว่าที่ระบุไว้บนฉลากมาก และส่งผลให้แบตเตอรี่ มีน้ำหนักเบาผิดปกติ (อาจจะหนักเพียง 25-35 กรัม)

2. การมีวงจรป้องกัน (Protected vs. Unprotected)

·       แบตเตอรี่ที่มีวงจรป้องกัน (Protected): แบตเตอรี่เหล่านี้จะมี แผงวงจรป้องกัน (Protection Circuit Module - PCM/PCB) ติดตั้งอยู่ที่ขั้วด้านหนึ่งของเซลล์ วงจรนี้ทำหน้าที่ป้องกันปัญหาต่าง ๆ เช่น การชาร์จไฟเกิน (Overcharge), การคายประจุเกิน (Over-discharge), และการลัดวงจร (Short-circuit) ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่เพิ่มความปลอดภัย

• การเพิ่มแผงวงจรนี้เข้าไปจะทำให้ แบตเตอรี่มีความยาวเพิ่มขึ้นเล็กน้อย และ มีน้ำหนักเพิ่มขึ้น เล็กน้อยเมื่อเทียบกับเซลล์ที่ไม่มีการป้องกัน

·       แบตเตอรี่ที่ไม่มีวงจรป้องกัน (Unprotected): เป็นเซลล์เปล่า ๆ ที่ไม่มีวงจรป้องกันติดมาด้วย ซึ่งจะ เบากว่า และ สั้นกว่า เล็กน้อย ถูกออกแบบมาสำหรับอุปกรณ์ที่มีวงจรป้องกันในตัวอยู่แล้ว (เช่น แบตเตอรี่แพ็คในโน้ตบุ๊ก) หรือสำหรับผู้ใช้ที่มีประสบการณ์ที่เข้าใจความเสี่ยง

💡 สรุปเพื่อการเลือกซื้อ

โดยทั่วไปแล้ว สำหรับแบตเตอรี่ 18650 ที่มีคุณภาพและมีความจุสูง (เช่น 3000mAh ขึ้นไป) น้ำหนักที่หนักกว่ามักเป็นสัญญาณที่ดี ที่บ่งบอกถึงปริมาณวัสดุที่ดีเพียงพอต่อการให้ความจุสูงจริง

หากแบตเตอรี่ 18650 มีน้ำหนักเบามากอย่างผิดปกติเมื่อเทียบกับยี่ห้ออื่นที่มีการเคลมความจุเท่ากัน อาจเป็นสัญญาณที่บ่งบอกว่าเป็นแบตเตอรี่ คุณภาพต่ำหรือของปลอม ที่มีความจุที่แท้จริงต่ำกว่าที่ระบุไว้มาก

Ø  การเลือกใช้แบตเตอรี่ 18650

การเลือกใช้แบตเตอรี่ 18650 ให้เหมาะสมและปลอดภัย ไม่ได้ดูแค่ที่ความจุ (mAh) อย่างเดียวครับ แต่ต้องดู "แรงขับ" (Discharge Rate) และ "ขนาดทางกายภาพ" ให้ตรงกับอุปกรณ์ที่เราจะนำไปใช้ด้วย ดังนี้ครับ

1. เลือกตามลักษณะการใช้งาน (Capacity vs. CDR)

นี่คือจุดที่สำคัญที่สุด แบตเตอรี่ 18650 มักจะมีการแลกเปลี่ยนกันระหว่าง ความจุ และ แรงจ่ายไฟ

• เน้นความจุ (High Capacity): เช่น 3500mAh เหมาะกับอุปกรณ์ที่กินไฟน้อยแต่ต้องการใช้ได้นาน เช่น ไฟฉายทั่วไป, พาวเวอร์แบงค์, พัดลมพกพา
• เน้นแรงจ่ายไฟ (High Discharge/High Drain): เช่น ยี่ห้อที่มีค่า CDR (Continuous Discharge Rating) สูงๆ 20A-30A แต่ความจุอาจจะเหลือแค่ 2500mAh เหมาะกับอุปกรณ์ที่ต้องการพลังงานสูงกระทันหัน เช่น สว่านไฟฟ้า, เครื่องดูดฝุ่นไร้สาย, หรือบุหรี่ไฟฟ้า

⚠️  คำเตือน: หากนำแบตเตอรี่ความจุสูงแต่จ่ายไฟต่ำ (Low CDR) ไปใช้กับอุปกรณ์กินไฟสูง แบตเตอรี่จะร้อนจัดและอาจระเบิดได้                                                                                                                                       

2. เลือกตามรูปทรงขั้ว (Flat Top vs. Button Top)

• หัวแบน (Flat Top): ขั้วบวกจะเรียบเสมอไปกับตัวถ่าน ส่วนใหญ่ใช้ในแบตเตอรี่แพ็ค (โน้ตบุ๊ก) หรืออุปกรณ์ที่มีเข็มสัมผัส
• หัวนูน (Button Top): ขั้วบวกจะมีตุ่มนูนขึ้นมาเหมือนถ่าน AA ทั่วไป เหมาะกับไฟฉายส่วนใหญ่ เพราะถ้าใช้หัวแบนอาจจะสัมผัสกับขั้วของอุปกรณ์ไม่ถึง

3. มีวงจรป้องกันหรือไม่? (Protected vs. Unprotected)

·         แบบมีวงจร (Protected): มีแผงวงจรเล็กๆ (PCB) ติดที่ท้ายถ่านเพื่อป้องกัน ไฟเกิน, ไฟต่ำเกิน, และการลัดวงจร แนะนำสำหรับมือใหม่หรือใช้กับไฟฉาย

o   ข้อสังเกต: ถ่านจะยาวกว่าปกติเล็กน้อย (ประมาณ 67-69 มม.) อาจใส่บางอุปกรณ์ไม่ได้

·         แบบไม่มีวงจร (Unprotected): เป็นเซลล์เพียว ๆ จ่ายไฟได้แรงกว่าและราคาถูกกว่า แต่ผู้ใช้ต้องระวังไม่ให้ใช้จนไฟหมดเกลี้ยงเพราะจะทำให้ถ่านเสียถาวร

 4. ยี่ห้อที่เชื่อถือได้และ "กับดัก" ของปลอม

ในตลาดมีถ่านปลอมเยอะมาก ให้ยึดหลักดังนี้ครับ:

• ยี่ห้อมาตรฐาน: Samsung, LG, Sony (Murata), Panasonic, Sanyo และ Molicel
• ยี่ห้อ Re-wrap คุณภาพดี: Vapcell, Nitecore, XTAR
• สัญญาณของปลอม:
• ความจุเวอร์เกินจริง: ปัจจุบันแบตเตอรี่ 18650 คุณภาพสูงมีความจุสูงสุดอยู่ที่ประมาณ 3500-3600mAh เท่านั้น
• ราคาถูกผิดปกติ: ถ่านคุณภาพดีมักมีราคาตั้งแต่ 150-350 บาทต่อก้อน

💡 ข้อแนะนำการดูแลรักษา

1. อย่าปล่อยให้ไฟหมด: หากแรงดันตกลงต่ำกว่า 2.5V ถ่านอาจจะเสียหรือชาร์จไม่เข้าอีกเลย
2. ตรวจสอบเปลือกหุ้ม (Wrap): หากพลาสติกที่หุ้มถ่านฉีกขาด ห้ามใช้เด็ดขาด! เพราะอาจทำให้เกิดการลัดวงจรกับตัวถังอุปกรณ์ได้ (ควรหาซื้อสติกเกอร์มาหุ้มใหม่)
3. เก็บในกล่อง: ห้ามพกถ่านเปล่าๆ ไว้ในกระเป๋าร่วมกับเหรียญหรือกุญแจ เพราะอาจเกิดการลัดวงจรและไฟลุกได้                                                                                                                                                                  บทความโดย Gemini